Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn.

Phóng viên: Thưa ông, vì sao ngành Hải quan lại đặt ra vấn đề về triển khai thí điểm thông quan tập trung trong giai đoạn hiện nay?

Ông Âu Anh Tuấn:

Thứ nhất, thực hiện các nghị quyết của Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cũng như áp dụng khoa học công nghệ trong các hoạt động của cơ quan Hải quan, ngành Hải quan chủ trương xây dựng mô hình Hải quan thông minh theo hướng ứng dụng tối đa công nghệ, hướng tới số hóa hồ sơ, số hóa quy trình và thực hiện hải quan phi giấy tờ.

Thứ hai, trong bối cảnh khối lượng công việc của ngành Hải quan ngày càng tăng, trung bình tăng trên 10% đến 15% một năm, trong khi đó theo chỉ đạo của Trung ương biên chế đang tinh giản và tinh gọn lại bộ máy.

Ngoài ra, trong Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030 cũng đặt ra yêu cầu xây dựng cơ quan Hải quan hướng tới mô hình tập trung, chuyên nghiệp, chuyên sâu.

Do vậy, nếu không triển khai thực hiện mô hình thông quan tập trung thì không thể đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh mới.

Từ thực tiễn như trên, ngành Hải quan đã xây dựng Đề án thực hiện mô hình thông quan tập trung và sẽ thực hiện thí điểm từ ngày 1/6/2026 tại Chi cục Hải quan khu vực III.

Phóng viên: Thông quan tập trung có khác gì so với hiện nay và sẽ mang lại lợi ích gì đối với cộng đồng doanh nghiệp, thưa ông?

Ông Âu Anh Tuấn:

Mục tiêu hướng tới của mô hình thông quan tập trung là chuyên môn hóa và chuyên sâu hóa các quy trình nghiệp vụ hải quan, ứng dụng tối đa khoa học công nghệ để làm sao tiết kiệm được thời gian, chi phí cho cộng đồng doanh nghiệp.

Vì vậy, thông quan tập trung có sự khác biệt so với mô hình hiện nay.

Cụ thể, toàn bộ khâu kiểm tra hồ sơ đang nằm rải rác tại các đơn vị hải quan cửa khẩu (như hiện nay) sẽ tập trung kiểm tra tại một địa điểm (Đội Thông quan). Các đơn vị hải quan cửa khẩu chỉ thực hiện hoạt động về kiểm tra thực tế hàng hóa, kiểm tra giám sát hải quan và thực hiện thủ tục giám sát đối với hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát hải quan.

Như vậy, với mô hình này người khai hải quan sẽ không phải làm việc với nhiều đơn vị hải quan cửa khẩu nữa. Khi hàng hóa về các cảng biển, doanh nghiệp sẽ khai báo và thực hiện thủ tục hải quan tại Đội thông quan.

Qua đó giảm được thời gian, chi phí đi lại, cũng như tránh việc thực hiện thủ tục hải quan không thống nhất giữa các đơn vị hải quan cửa khẩu cảng.

Đại diện doanh nghiệp nêu câu hỏi với lãnh đạo Chi cục Hải quan khu vực III về mô hình thông quan tập trung tại hội nghị do Chi cục tổ chức ngày 18/5.

Phóng viên: Vậy theo ông, đối với mô hình thông quan tập trung, doanh nghiệp phải có sự chuẩn bị hay thay đổi gì?

Ông Âu Anh Tuấn:

Đối với doanh nghiệp, toàn bộ các nội dung khai báo vẫn thực hiện như trước đây tại các đơn vị hải quan cảng. Doanh nghiệp cần lưu ý, khi thực hiện thông quan tập trung, doanh nghiệp sẽ phải lựa chọn mã của Đội Thông quan để khai, thay cho mã đơn vị hải quan cửa khẩu trước đây. Đồng thời, doanh nghiệp cũng phải lưu ý mã tài khoản thu nộp ngân sách cũng có thay đổi so với trước đây doanh nghiệp nộp ở hải quan cửa khẩu.

Toàn bộ các nội dung thay đổi này đã được cơ quan Hải quan thông báo công khai tại các địa điểm làm thủ tục hải quan, cũng như trên các trang web của Chi cục Hải quan khu vực III và ngành Hải quan. Do đó, doanh nghiệp cần nắm bắt và thực hiện khai báo đúng.

Ngoài ra, Chi cục Hải quan khu vực III cũng đã tổ chức tập huấn cho cộng đồng doanh nghiệp về các nội dung mới khi thực hiện thông quan tập trung để cộng đồng doanh nghiệp nắm bắt, thực hiện.

Đồng thời, các vấn đề phát sinh vướng mắc hoặc là cần hỗ trợ, doanh nghiệp sẽ liên hệ với Đội Thông quan (Chi cục Hải quan khu vực III) để được hướng dẫn. Toàn bộ việc trao đổi thông tin giữa người khai hải quan và cơ quan Hải quan sẽ thực hiện thông qua hệ thống, kể cả hoạt động tham vấn giá, sẽ cố gắng thực hiện một cách gián tiếp và không cần phải có sự gặp gỡ và tiếp xúc trực tiếp giữa công chức hải quan và người khai hải quan.

Phóng viên: Thưa ông, như vậy về cơ bản, khi thực hiện thông quan tập trung, việc thực hiện thủ tục hải quan của doanh nghiệp không bị thay đổi so với hiện nay?

Ông Âu Anh Tuấn:

Đúng vậy. Theo đánh giá của cơ quan Hải quan, khi thực hiện thông quan tập trung, doanh nghiệp không bị ảnh hưởng, tác động nhiều.

Nhưng, như tôi đề cập ở trên, doanh nghiệp sẽ phải lưu ý một số nội dung mới (liên quan đến mã của Đội Thông quan - PV) để thực hiện khi khai báo nhằm tránh vướng mắc khi thực hiện.

Chi cục Hải quan khu vực III tổ chức Hội nghị phổ biến về thông quan tập trung cho doanh nghiệp ngày 18/5. Sự kiện thu hút hơn 300 doanh nghiệp tham dự trực tiếp và khoảng 12.000 lượt tham gia trực tuyến.

Phóng viên: Ông đánh giá như thế nào về sự chuẩn bị của Chi cục Hải quan khu vực III trong thực hiện thí điểm mô hình thông quan tập trung?

Ông Âu Anh Tuấn:

Chi cục Hải quan khu vực III là đơn vị luôn luôn đi đầu trong việc triển khai thí điểm các chương trình cải cách của ngành Hải quan. Từ thủ tục hải quan điện tử, rồi đến triển khai hệ thống VNACCS/VCIS…, và bây giờ là mô hình thông quan tập trung.

Lãnh đạo Cục Hải quan đánh giá, Chi cục Hải quan khu vực III rất chủ động, quyết tâm trong việc là triển khai mô hình này.

Cụ thể, đơn vị đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan thuộc Cục Hải quan trong việc xây dựng quy trình nghiệp vụ, chuẩn bị các cơ sở vật chất, trang thiết bị cũng như là bố trí nguồn nhân lực tại Đội Thông quan.

Đồng thời, phân chia trách nhiệm rất rõ ràng giữa Đội Thông quan và hải quan cửa khẩu để đảm bảo công tác phối hợp xử lý khi triển khai thủ tục hải quan với một lượng hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu lớn.

Phóng viên: Thưa ông, sau khi triển khai thí điểm tại Chi cục Hải quan khu vực III, lộ trình thực hiện thông quan tập trung tiếp theo được ngành Hải quan triển khai thế nào?

Ông Âu Anh Tuấn:

Sau khi triển khai tại Chi cục Hải quan khu vực III, Cục Hải quan sẽ tổ chức đánh giá, tổng kết để rút kinh nghiệm cũng như đề xuất phương án triển khai mở rộng trên cơ sở kết quả triển khai tại Hải quan khu vực III.

Sau khi triển khai thí điểm thành công (tại Chi cục Hải quan khu vực III), chắc chắn ngành Hải quan sẽ mở rộng tiếp theo. Trước tiên sẽ đối với các đơn vị hải quan ngoài cửa khẩu thuộc Chi cục Hải quan khu vực III. Sau đó khi triển khai thành công đối với toàn bộ các loại hình tại cửa khẩu cũng như là các loại hình ngoài cửa khẩu ở Chi cục Hải quan khu vực III, ngành Hải quan sẽ đề lộ trình, kế hoạch triển khai đối với các chi cục hải quan khu vực khác trong phạm vi toàn quốc.