Tái cấu trúc quy trình giám sát

Hiện thực hóa Nghị quyết số 01/NQ-CP của Chính phủ và Quyết định số 197/QĐ-BTC của Bộ Tài chính về việc ban hành Chương trình công tác, kế hoạch hành động của Bộ Tài chính thực hiện Nghị quyết số 01/NQ-CP về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội, dự toán ngân sách nhà nước năm 2026 và nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 của Bộ Tài chính, ngành Hải quan quyết tâm cắt giảm 100% điều kiện kinh doanh chồng chéo, giảm 50% thời gian và chi phí tuân thủ so với năm 2024.

Không dừng lại ở nhiệm vụ hành chính đơn thuần, "cuộc cách mạng" về thể chế và công nghệ đang thúc đẩy ngành Hải quan chuyển dịch từ tư duy "kiểm soát" sang "phục vụ". Bằng cách lấy dữ liệu số làm tài sản quản trị cốt lõi, ngành đang nỗ lực khơi thông nguồn lực cho cộng đồng doanh nghiệp trước những biến động khó lường của thương mại toàn cầu.

Công chức Hải quan triển khai các quy trình nghiệp vụ. Ảnh: H.Nụ

Nỗ lực cốt lõi để đạt mục tiêu giảm 50% thời gian thông quan chính là việc tái cấu trúc toàn diện quy trình giám sát theo mô hình hải quan phi tiếp xúc. Đây là bước đột phá nhằm thực hiện chỉ tiêu cắt giảm chi phí tuân thủ thủ tục hành chính tại Nghị quyết số 01/NQ-CP. Cơ quan Hải quan đã chuyển trọng tâm từ việc kiểm tra trực tiếp tại hiện trường sang quản trị dựa trên phân tích dữ liệu tập trung và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp.

Việc vận hành hệ thống giám sát thông minh 24/7 cho phép dữ liệu điện tử thay thế hoàn toàn hồ sơ giấy. Điểm nhấn kỹ thuật trong giai đoạn này là việc ứng dụng sâu rộng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích hình ảnh máy soi container và triển khai seal điện tử định vị GPS trên diện rộng. Hệ thống này cho phép hàng hóa lưu thông xuyên suốt từ cầu cảng đến kho doanh nghiệp mà không cần sự can thiệp thủ công của công chức hải quan tại các khâu trung gian.

Nhận định về nỗ lực số hóa này sẽ mang lại lợi ích kép, Cục Hải quan cho rằng, một mặt triệt tiêu các rủi ro phát sinh chi phí phi chính thức do giảm thiểu tiếp xúc trực tiếp, mặt khác giúp doanh nghiệp giải phóng hàng hóa ngay khi cập cảng, tối ưu hóa vòng quay vốn và giảm áp lực chi phí logistics vốn chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành sản phẩm.

Ngoài ra, theo Cục Hải quan, hệ thống nộp thuế và lệ phí điện tử tập trung cho phép doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ tài chính mọi lúc, mọi nơi, với cơ chế xác nhận thông quan tức thì. Đây chính là minh chứng cho cam kết "không yêu cầu doanh nghiệp nộp lại chứng từ đã được số hóa" mà ngành đã quyết liệt thực hiện.

Xây dựng hệ sinh thái niềm tin và thực thi hậu kiểm

Thay vì cách tiếp cận theo lối mòn là liệt kê các thủ tục cắt giảm, cơ quan Hải quan đã tạo ra một bước ngoặt trong tư duy quản lý khi chuyển từ cơ chế “tiền kiểm" sang “hậu kiểm", lấy sự tuân thủ của doanh nghiệp làm tài sản quản trị. Đây chính là lời giải cho yêu cầu của Chính phủ tại Nghị quyết số 01/NQ-CP về việc xóa bỏ 100% điều kiện kinh doanh chồng chéo, không rõ ràng.

Ngành Hải quan đã khẳng định vai trò “nhạc trưởng” trong việc điều phối các quy chuẩn kỹ thuật trên Cổng một cửa quốc gia. Điểm cốt lõi của nỗ lực này là việc chuẩn hóa dữ liệu và công khai hóa các tiêu chí rủi ro. Khi các quy định về an toàn thực phẩm hay tiêu chuẩn chất lượng được minh bạch hóa ngay từ khâu sản xuất tại nước ngoài, doanh nghiệp không còn rơi vào thế bị động khi hàng về cửa khẩu. Hàng hóa không còn bị “treo” hay đình trệ do sự bất cập trong cách hiểu quy định kỹ thuật giữa các cơ quan quản lý chuyên ngành khác nhau.

Theo đại diện Cục Hải quan, việc trao quyền tự chịu trách nhiệm cho doanh nghiệp không chỉ là sự nới lỏng hành chính, mà là nỗ lực xây dựng một hệ sinh thái niềm tin. Trong hệ sinh thái đó, những doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt được hưởng đặc quyền thông quan luồng Xanh tối đa, giúp họ giảm thiểu chi phí chờ đợi và rủi ro lưu kho bãi. Ngược lại, nguồn lực của cơ quan Hải quan được tập trung vào các đối tượng có độ rủi ro cao, đảm bảo mục tiêu an ninh biên giới đi đôi với tạo thuận lợi thương mại.

Đáng chú ý, sự đồng hành của cơ quan Hải quan với cộng đồng doanh nghiệp còn được thể hiện rõ nét nhất qua Hội nghị đối thoại thường niên vào tháng 10-11 hằng năm. Đây là diễn đàn để ngành Hải quan trực tiếp lắng nghe và “thanh lọc” những quy chuẩn mới phát sinh thiếu tính khả thi, không phù hợp với thực tiễn sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Đặc biệt trong giai đoạn “nước rút” thu ngân sách cuối năm, thay vì áp dụng các biện pháp hành chính cứng nhắc, Ngành tập trung vào công tác tham vấn, hỗ trợ doanh nghiệp tự rà soát và điều chỉnh sai sót.

Chính nỗ lực xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, dựa trên sự tuân thủ tự nguyện và quản trị số, đã giúp ngành Hải quan hiện thực hóa cam kết tối ưu chi phí, nâng cao vị thế của hàng hóa Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.