Nhận diện thách thức

Nhìn lại bức tranh năm 2025, dù đối mặt với nhiều nghịch cảnh từ thiên tai và biến động thị trường từ việc giảm thuế giá trị gia tăng (GTGT) để hỗ trợ doanh nghiệp (DN) đến sự sụt giảm mạnh giá dầu thô và than nhập khẩu (NK), ngành Hải quan đã ghi nhận những kết quả ấn tượng khi thu đạt 469.504 tỷ đồng, bằng 114,2% dự toán, bằng 99,9% chỉ tiêu phấn đấu, tăng 9,8% so với cùng kỳ 2024. Đây chính là bệ phóng quan trọng để đơn vị tự tin triển khai các kịch bản điều hành linh hoạt nhằm chinh phục mục tiêu mới trong năm 2026.

Năm 2026 được nhận định, những rủi ro đến từ sự sụt giảm mạnh giá dầu thô không những không mất đi mà còn có dấu hiệu gia tăng. Bên cạnh đó, việc Hoa Kỳ – đối tác thương mại hàng đầu – siết chặt kiểm soát xuất xứ hàng hóa, cùng với lộ trình cắt giảm thuế NK từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA) đang đi vào giai đoạn thực thi sâu, sẽ tạo áp lực trực tiếp lên nguồn thu thuế NK.

Công chức Hải quan nghiên cứu các văn bản quy phạm pháp luật để triển khai thực hiện. Ảnh: H.Nụ

Để hoàn thành nhiệm vụ thu 451.000 tỷ đồng, Cục Hải quan xác định phải nắm bắt được các xung lực tăng trưởng từ kim ngạch XNK. Các nhóm hàng chủ lực đóng góp lớn vào số thu như máy móc, thiết bị, phụ tùng phục vụ sản xuất và đặc biệt ô tô nguyên chiếc sẽ tiếp tục là đối tượng được theo dõi sát sao.

Bên cạnh đó, các yếu tố về tỷ giá và chính sách thuế mới đối với hàng hóa trị giá nhỏ cũng được đưa vào kịch bản điều hành để đảm bảo tính dự báo cao, giúp ngành Hải quan không bị động trước những biến động bất ngờ của thị trường quốc tế.

Ngăn thất thu bằng chìa khóa công nghệ số và quản trị rủi ro

Điểm nhấn quan trọng nhất trong phương hướng triển khai năm 2026 chính là việc đẩy mạnh cải cách hành chính và hiện đại hóa hải quan theo hướng thông minh. Cục Hải quan sẽ tập trung nguồn lực để hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, không chỉ nhằm mục đích tạo thuận lợi cho DN mà còn để bảo vệ nghĩa vụ ngân sách một cách chặt chẽ.

Trong đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) sẽ được triển khai sâu rộng trong Mô hình thông quan tập trung. Đây là bước đi đột phá giúp hệ thống tự động phân tích và nhận diện các lô hàng có rủi ro cao về mã số HS, trị giá và xuất xứ ngay từ khi DN bắt đầu khai báo.

Đáng chú ý, chiến lược “chống thất thu” năm 2026 sẽ chuyển dịch mạnh mẽ từ kiểm tra diện rộng sang kiểm tra trọng điểm dựa trên phân tích rủi ro. Ngành Hải quan sẽ tăng cường rà soát các DN có dấu hiệu nghi vấn về chuyển giá hoặc lợi dụng các ưu đãi thuế quan từ FTA để gian lận. Công tác kiểm tra sau thông quan tại trụ sở DN sẽ được thực hiện quyết liệt, đặc biệt đối với các mặt hàng có thuế suất cao hoặc kim ngạch lớn.

Đồng thời, việc phối hợp liên ngành giữa Hải quan, Công an, Biên phòng và Cảnh sát biển sẽ tạo thành một mạng lưới kiểm soát chặt chẽ, kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi buôn lậu và gian lận thương mại vốn ngày càng tinh vi trong thời đại thương mại điện tử xuyên biên giới.

Bên cạnh các biện pháp kỹ thuật, yếu tố con người và sự tương tác với cộng đồng DN đóng vai trò quyết định đến sự bền vững của nguồn thu. Phát biểu tại Hội nghị tổng kết năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 diễn ra ngày 25/12/2025, Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ chia sẻ, năm 2026, ngành Hải quan định hướng là năm của sự “liêm chính và chuyên nghiệp”. Theo đó, trách nhiệm của người đứng đầu tại từng chi cục hải quan khu vực về kết quả thu và hiệu quả của các biện pháp chống thất thu tại địa bàn mình quản lý sẽ được đề cao hơn bao giờ hết.

Đáng chú ý, theo ông Nguyễn Văn Thọ, ngành Hải quan sẽ không ngừng tăng cường các hoạt động tuyên truyền và hỗ trợ DN. Việc tổ chức các buổi đối thoại định kỳ không chỉ để giải đáp vướng mắc về chính sách mà còn là dịp để cơ quan Hải quan hướng dẫn DN tận dụng tối đa các ưu đãi thuế theo đúng quy định pháp luật.

Khi DN nhận thấy sự minh bạch và hỗ trợ tận tâm từ cơ quan quản lý, tính tuân thủ pháp luật tự nguyện sẽ được nâng cao, từ đó tạo ra dòng thu ổn định cho ngân sách.

Với một lộ trình rõ ràng, từ việc chủ động dự báo dòng chảy kinh tế, ứng dụng công nghệ hiện đại đến việc siết chặt kỷ cương nội bộ, Cục Hải quan đang thể hiện quyết tâm cao độ để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thu 451.000 tỷ đồng trong năm 2026. Những nỗ lực này không chỉ đóng góp vào sự vững mạnh của nền tài chính quốc gia mà còn khẳng định vị thế của ngành Hải quan trong công cuộc hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của đất nước.